Middag-Humsterland


God schiep de aarde, de mens Middag-Humsterland.

Het gebied is in 2005 opgenomen in de lijst van Nationaal Landschap een ongerept boerenland en het oudste cultuurlandschap van Nederland.
De geschiedenis van Middag-Humsterland gaat terug naar de vroege ijzertijd, zo ongeveer 600 voor Christus. In die tijd ontwikkelden zandplaten zich tot kwelders met kweldergras, ideale gronden voor de schapen en runderen van de eerste bewoners. Omdat de kwelders bij storm overstroomden, brachten de eerste bewoners kwelderzoden naar de hoger gelegen delen. De eerste woonheuvels ontstonden.
Rond het begin van de jaartelling gingen er steeds meer mensen in het gebied wonen. De zee had steeds meer lagen slib op de zandplaten achtergelaten en de kwelders stroomden minder vaak over. Er ontstonden steeds meer verhoogde woonheuvels, ook wel wierden genoemd, waaronder Niehove. Sommigen werden wel drie meter hoog met genoeg ruimte voor vier of vijf boerderijen.
Vanaf 800 trokken weer nieuwe bewoners het gebied in. De zee speelde nog steeds een grote rol in de vorming van Middag en Humsterland. Een aantal overstromingen had tot gevolg dat de Lauwerszee ontstond. De zijgeulen doorsneden het gebied  en het schiereiland Humsterland werd gevormd met Niehove als hoofdplaats.
Vanaf 1200 werd het land welvarend. Boeren kregen steeds grotere stukken grond die ze tegen het water wilden beschermen. De monniken uit het klooster van Aduard legden dijken aan en bouwden kerken. De eerste kerken werden gebouwd van hout, riet en leem. De huidige kerkjes zijn opgetrokken uit baksteen en dateren uit de 13e eeuw en later. Een van de mooiste is te vinden in Niehove. Rond de 15e eeuw werden Middag en Humsterland één geheel. De twee geulen die de twee eilanden van elkaar scheidden en die Humsterland van het vaste land scheidde, verdwenen. Ook is door de gestage aanvoer van slib nieuw land ontstaan.
Middag-Humsterland had steeds minder te maken met overstromingen. Wel stond de monding van het Reitdiep nog steeds in verbinding met deze zee en is in het Reitdiep de werking van eb en vloed voelbaar. Daar kwam een eind aan toen  in 1877 bij Zoutkamp een schutsluits wordt gebouwd. De grond langs het Reitdiep bleek heel vruchtbaar, ideaal voor het verbouwen van graan. Door de eeuwen heen hebben bewoners van Middag-Humsterland het landschap gevormd, het land beschermd en zo hun leven aangenamer gemaakt.