Niehove

Niehove dateert al van 220 jaar voor het begin van onze jaartelling. Aanvankelijk heette het dorp Suxwort (Zuidwierde). Rond 1200 kreeg het dorp haar huidige naam.
Niehove is letterlijk een schoolvoorbeeld van een wierdendorp. Begin jaren vijftig van de vorige eeuw verscheen in de schoolplatenserie van uitgeverij Wolkers de plaat ‘Terp Niehove’ geschilderd door Riekele Prins. Het dorp werd zo bij generaties kinderen bekend . Het opvallende van Niehove zit hem vooral in de bebouwing. De huizen staan in een cirkel rond de kerk. De intieme sfeer is te danken aan de vrijwel aaneengesloten, lage bebouwing die gericht is op de kerk.
Niehove is gebouwd op een verhoging die diende als vluchtplaats bij opkomend water. De oorspronkelijke structuur van het dorp is mooi bewaard gebleven. De huizen staan aan een straat die tot 1830 door een cirkelvormige gracht van het hoge kerkhof was gescheiden. Zijwegen voeren langs de wierde naar de ringweg beneden. Aan het eind van één van die wegen staat het Dorpslogement.
Niehove was ooit het hoofddorp van het toenmalige waddeneiland Humsterland. De toenemende stormvloeden dwongen de bewoners tot het aanleggen van ringdijken. Zo ontstond Humsterland. Vanaf 1400 dijkten de monniken van Aduard het omringende land in. Niehove is de grootste en hoogste wierde van Humsterland.
Het hoeft geen betoog dat de molens die het koren maalden dat rondom het dorp werd verbouwd van groot belang waren. In Niehove stonden rond 1840 maar liefst drie molens. Een achtkantige pelmolen, een vlasmolen en een stander of vierkante graanmolen. Aan het Molenpad in de tuin van De Oude Bakkerij stond een standermolen. Bronnen uit 1628 maakten er al melding van. In 1859 werd deze vervangen door een kleine achtkante stellingmolen. De nieuwe molen bestond slechts tot 1890. Het molenhuis, dat tevens bakkerij was, is nog steeds aanwezig en nu Dorpslogement, vandaar de naam De Oude Bakkerij. Op de  maquette in het bezoekerscentrum is te zien waar de molens gestaan hebben.  Schuin tegenover staat nog steeds de originele Sarrieshut met gevelsteen, waar de commissaris (‘sarries’) woonde, die er voor  zorgde dat er belasting werd betaald over het door de molen verwerkte graan en over het geleverde meel.In 1958 werd de laatste molen van Niehove gesloopt.
De geïsoleerde ligging van Humsterland en de verzorgende functie van Niehove voor zijn omgeving leidden tot een groot aantal kleine winkeltjes, werkplaatsen en bedrijfjes. In 1910 had Niehove 21 winkels, waaronder 2 kruideniers, 2 slagers, 3 textielzaken, 2 schoenmakers en 3 cafés. In 1958 waren er nog 15 winkeltjes van over. In vrijwel ieder voorhuis rond de Kerkstraat dreef men een winkeltje. In het achterhuis had de man veelal een werkplaats. Veel werkplaatsen deden tevens dienst als clandestien kroegje of “stille kniep”. Samenloop van verschillende bedrijfjes was normaal. Zo was de maker tevens barbier of haarsnijder en had hij ook altijd wel “iets bruins in de kan”.
Befaamd is het Eisseshof dat stamt uit de 17e eeuw. Vroeger werd het cafébedrijf gecombineerd met een kruidenierswinkel, een timmerbedrijf en een boerderij en had alleen een benedenverdieping. De boeren rondom het dorp ging het aan het eind van de 19e eeuw economisch voor de wind. Voor hen werd een bovenzaal gebouwd. De rijke boeren hielden er hun feesten en dansavonden en vergaderden er. De benedenverdieping was er voor de middenstanders en arbeiders.